Gerard Swüste
Skandalon, 2015

Inleiding
Zoals zoveel Bijbelvertalers startte ook Gerard Swüste met de Psalmen. Het resultaat heeft de titel: ‘Altijd hetzelfde lied’ en kwam uit in 2015. Swüste noemt ‘het met opzet een bewerking’.

Swüste (1945) studeerde theologie aan de Katholieke Theologische Hogeschool Amsterdam. Hij maakte radioprogramma’s voor Katholieke instanties en hij preekt in de Amsterdamse Dominicus. Na de Psalmen vertaalde hij ook Spreuken, Prediker en Hooglied (‘Uit het leven gegrepen‘), Job (‘Waar was jij toen ik…‘) en de 12 Kleine Profeten (‘Omkeren naar de Levende‘). Swüste houdt al van de Psalmen sinds zijn 19e. Toen kreeg hij van zijn ouders de Psalmenvertaling van J. P. M. van der Ploeg O.P. Daarna heeft hij zich verdiept in diverse vertalingen en bewerkingen van de Psalmen.

Gerard Swüste is dus echt een liefhebber van de Psalmen. Dat blijkt uit de inleiding van het boek: ‘We richten ons tot God door onze vreugde, ons verdriet, onze woede, onze twijfel, onze trouw, ons geloof, onze verontwaardiging over het onrecht dat gebeurt. […] Het boek van de psalmen is een heilig, geïnspireerd en inspirerend boek. Niet ‘het woord van God’, maar ‘woord gericht tot God’.’

De godsnaam
Naast het vlotte taalgebruik is de nogal amicale weergave van de godsnaam het meest opvallende kenmerk van ‘Altijd hetzelfde lied’. In de inleiding staat: ‘Als God wordt aangeroepen met JHWH heb ik dat vertaald met ‘Jij’ en ‘Jouw’. Als er sprake is van een derde persoon, vertaal ik ‘LEVENDE’.’ Net als in de Duitse vertalingen van Martin Buber en Franz Rosenzweig koos Swüste dus voor ‘Jij’. Zijn verklaring: ‘Voor sommigen klinkt dat misschien oneerbiedig, maar naar mijn smaak past die aanspreking in de sfeer van de psalmen. ‘Jij’ drukt nabijheid uit, vertrouwdheid. Maar het kan ook vol verwijt of woede klinken.’ Door voor ‘LEVENDE’ te kiezen, omzeilt hij bewust de keuze voor mannelijk of vrouwelijk. Ook laat hij die titel aansluiten bij de manier waarop God zich volgens Swüste aan Mozes bekendmaakt: ‘Ik zal er zijn’. Dat alles leidt in Psalm 83:18 tot:

‘Dan zullen ze weten, dat jij – jouw naam: de LEVENDE is er – alleen de allerhoogste bent, boven heel de aarde.’

Halleluja wordt weergegeven met ‘Zing voor hem!’

Kenmerken
Swüste houdt niet van vrome woorden en termen die we niet meer gebruiken in onze dagelijkse spraak. Dat resulteert in actuele, vlotte taal die soms wel gewaagd maar net-niet-provocerend is. En nét niet te plat. Het maakt de vertaling wel excentriek, maar daardoor juist niet bij elke Bijbellezer geliefd. Wel is de tekst heel toegankelijk. Hij bevat namelijk veel uitdrukkingen uit de spreektaal. Het karakter van de vertaler klinkt nogal stevig door in de tekst. Een paar voorbeelden:

• ‘[…] nooit van mijn leven!’ (31:2)
• ‘Niet kwaad worden, je er niets van aantrekken, maak je niet druk, nergens goed voor’ (37:8)
• ‘Nog even en het is gedaan met slechte mensen’ (37:10)
• ‘Een stom rund was ik voor jou’ (73:22, NBV21: ‘redeloos dier’)
• ‘Dan moeten ze het zelf ook maar weten.’ (81:13)
• ‘Je hoeft maar met je ogen te knipperen en je ziet al hoe met slechte mensen wordt afgerekend’ (91:8)
• ‘Al groeien slechte mensen als kool, al komen mensen die kwaad doen tot volle bloei’ (92:8)
• ‘Mijn lijf en leden kende je al, […] ik was nog niet eens een mensje’ (139:25,16)

Swüste vertaalt ‘wet’ consequent met ‘Tora’. Naast elke Psalm is een uitleg op één bladzijde. Behalve bij Psalm 119, die is langer, maar dat is logisch. De vertaler verbaast zich er voortdurend over ‘dat men met degelijke argumenten toch tot zeer uiteenlopende vertalingen kan komen’. ‘Altijd hetzelfde lied’ onderstreept dat.