In 1702 gaf Jacob Lindenberg – een Amsterdamse uitgever en boekverkoper – een monumentale Bijbeldruk uit. Het betrof een forse foliant met de tekst naar de Lutherse vertaling van Adolf Visser. Deze Lindenbergbijbel werd vaak verrijkt met een reeks geografische kaarten en een serie verfijnde kopergravures van de hand van Romeyn de Hooghe. Ze zijn gebundeld onder de titel Alle de voornaamste Historien Des Ouden en Nieuwen Testaments.

De verklarende teksten bij deze prenten werden geleverd door de Eerwaarde Godgeleerde Heer Henricus Vos. Deze Henricus Vos was een Lutherse predikant, die zijn ambt uitoefende in Zwolle, Leiden en Amsterdam, waar hij in 1708 overleed. Aan de Bijbel is een paginagrote gravure toegevoegd met de titel Zegevier der Hervormers en Vertaalders. Op deze prent wordt Henricus Vos afgebeeld naast invloedrijke figuren als Adolf Visser en Maarten Luther, waarmee hij nadrukkelijk in hun intellectuele en Lutherse traditie wordt geplaatst. De begeleidende tekst, geschreven door Abraham Bógaart, bezingt Vos in hooggestemde, lofrijke bewoordingen en onderstreept zijn geleerdheid, zijn verdiensten voor de bijbeluitleg en -geschiedenis:

De schrand’re VOS, zo hoog in Kerk-geheym verligt,
Verrykt het godlyk Werk met uitgepikte klanken
Op Zinnebeelden, en Historiën gerigt,
Waar voor de Na-neef van alle Eeuwen Hem zal danken. […]
Onvolglyk geëtst, en zonder wederga
Geciert, wel opgetooyt, en zedelyk beschreeven.

De Biblia Neerlandica-bibliotheek bewaard een bijzonder luxueus exemplaar van deze Bijbeldruk. Titelgravures en kaarten zijn met de hand ingekleurd en met goud gehoogd. De inkleuring is eigentijds en getuigt van professioneel vakmanschap. Op het voorplat prijkt in gouden letters de naam Hendrick Vos, met daaronder het jaartal 1708. Dat roept onvermijdelijk de vraag op: gaat het hier om dezelfde Henricus Vos die de aantekeningen bij de gravures schreef? Neen. Historisch onderzoek levert hierover duidelijkheid.

Zo vader, zo zoon
Henricus Vos werd in 1674 vader van Johannes Henricus Vos, in dit artikel aangeduid als Hendrick Vos junior. Hij blijkt de eigenaar te zijn geweest die, in het sterfjaar van zijn vader in 1708, deze Lindenbergbijbel liet voorzien van haar huidige, rijk versierde uitvoering. Het ligt voor de hand dat Hendrick Vos junior deze ingreep beschouwde als een vorm van eerbetoon aan zijn vader. In elk geval was hij bereid een aanzienlijke som te investeren in een verfijnde afwerking. De met zorg aangebrachte inkleuringen zijn het werk van een professionele hand en getuigen van een secuur oog voor detail. Het resultaat is een Bijbel die niet alleen inhoudelijk, maar ook visueel indruk maakt — een tastbaar monument van familiaal geheugen en ambachtelijk vakmanschap.

Ook in zijn beroepsleven trad Hendrick Vos junior in de voetsporen van zijn vader. Hij koos voor een loopbaan in de zielenzorg, in het gebied dat we vandaag kennen als Noord-Holland. In 1700 was hij predikant te Oudorp, nabij Alkmaar; vanaf 1703 diende hij de gemeente van Medemblik. In 1707 ontving hij een beroep naar Enkhuizen. Dat is de stad waar zijn vader bijna een halve eeuw eerder, als proponent, tijdelijk van de kansel had gepreekt.

Librije van Enkhuizen
Hendrick Vos junior behoorde tot de kleine kring van geleerden die in het begin van de achttiende eeuw verbonden waren aan de Librije van Enkhuizen. Dat was een van de oudste stedelijke bibliotheken van Holland. In 1710 wordt hij in de stedelijke administratie vermeld als medebibliothecaris, samen met zijn collega Johan Haga. De Librije werd aangebouwd aan de Westerkerk en stond onder toezicht van burgemeesters en het stadsbestuur. Als civiele instelling genoot zij aanzien. De functie van bibliothecaris vereiste meer dan liefde voor boeken alleen: betrouwbaarheid, zorg voor stedelijke goederen en nauwgezet beheer van registers waren onontbeerlijk. Vos vervulde deze taak vermoedelijk naast andere intellectuele of kerkelijke werkzaamheden, zoals in die tijd gebruikelijk was. – Daphne Wouts, De Librije van Enkhuizen (2025), p. 149.

Predikant in Utrecht
In 1712 aanvaardde Vos junior een uitnodiging om in Utrecht als predikant te dienen. Zo’n overgang tussen steden was in de toenmalige Republiek niet louter een kerkelijke aangelegenheid. Het vereiste ook een zorgvuldige civielrechtelijke afhandeling. Stedelijke functionarissen moesten hun verplichtingen correct afhandelen voordat zij elders in dienst konden treden. Dat verklaart waarom Vos op 16 november 1712 het poorterrecht van Enkhuizen betaalde. Deze betaling, vastgelegd in een kwitantie van de tresaurier, was geen teken van nieuwe vestiging, maar een juridische regularisatie. In veel Hollandse steden was het poorterschap vereist om een stedelijke functie ordelijk te kunnen beëindigen. Het stelde Vos in staat zijn verantwoordelijkheden binnen de Librije formeel over te dragen en de nodige attesten te verkrijgen voor zijn vertrek. De kwitantie werd opgeplakt op het voorste schutblad van de Bijbel en vormt vandaag een tastbaar spoor van deze administratieve handeling.

Na zijn vertrek bleef de zorg voor de Librije in handen van Johan Haga, die het beheer over de bibliotheek verderzette. Vos zelf liet het stedelijke ambtelijke leven van Enkhuizen achter zich en zette zijn loopbaan voort binnen de kerkelijke wereld van Utrecht. Zijn relatief korte maar betekenisvolle aanwezigheid in Enkhuizen laat een helder spoor na van een geleerde die zich bewoog op het snijvlak van stedelijke administratie, boekcultuur en kerkelijke roeping.