D. R. M. Mathes

D.R.M. Mathes (naar Petrus Plancius)

De tweede staat bijbelkaarten van Petrus Plancius dateren van ongeveer 1620 en blijven vrijwel ongewijzigd. Ook deze kaarten zijn het resultaat van het graveerwerk van Baptista van Deutecum uit Amsterdam. De wereldkaart draagt midden onderaan het signatuur:  Baptista Doetecomius sculptor.  Alleen heeft de tekst ‘auctore Petro Plancio’ plaats gemaakt voor een sierlijke krul en op de tweede regel is de naam ‘Petrum Plancium’ vervangen door D.R.M. Mathes.

Wie schuilgaat achter de naam D.R.M. Mathes blijft vooralsnog een raadsel. Suggesties als zou het een afkorting zijn van ‘Dr. Rudolf Mercator Mathematicus’ of eenvoudig ‘D.R.M. Matthyszoon’ blijven onzeker.

Deze serie van zeven bijbelkaarten worden o.a. aangetroffen in volgende Bijbels:

  • BIBLIA, Hans Passchier van Wesbusch (1624)
  • BIBLIA, Everhardt Cloppenburg (1643)
  • BIBLIA, Theunis Jacobsz. (1643)
  • BIBLIA, Francoys Lieshout (1643)
  • BIBLIA, Pieter Loyemans & Marten de Bot (1645)

Deze wereldkaart is één van de vroegste producties van Plancius en is gebaseerd op de wereldkaart van Mercator uit 1587. Er zijn evenwel correcties aangebracht in Zuid-Amerika en de Salomonseilanden werden opgenomen. De afbeelding van Japan als één van drie grote eilanden is ook ongebruikelijk. Het Zuidpoolgebied (Terra Australis of Magallanica) is nog even groot getekend als bij Ortelius en bevat namen uit het Marco Polo-tijdperk.

1625 - Mathes (WorldMap)

Kenmerken:

  • Titel: ORBIS TERRARVM TYPVS. DE INTEGRO MVLTIS IN LOCIS EMENDATVS / Beschreyvinghe der geheeler werelt, van nieus in velen plaetsjen verbetert door D.R.M. Mathes.
  • De wereld afgebeeld in 2 hemisferen.
  • Signatuur: ‘Baptista Doetecomius Sculptor’ midden onderaan de kaart, onder een mooi bewerkte kompasroos.
  • Afmetingen afdruk: 51 x 28,3 cm.
  • Verso: Een corte aenwijsinghe van den afcomsten der Volcken die den Aerdtbodem bewoonen/ dienende tot verclaringhe des thienden Capittels Genesis/ ende der Geographische Tafel/ in welke de gheheele Werelt int korte beschreven wordt …

Deze kaartenserie illustreert heel goed dat het makers en uitgevers van bijbelkaarten niet alleen te doen was om Bijbelverhalen enkel een geografische setting te geven. Het voorstellingvermogen van de lezer werd geprikkeld door ook nog eens een visuele blik op Bijbelse verhalen te bieden. Behalve de wereldkaart wordt elke kaart uit de serie schitterend afgeboord met kleinere gravures die verschillende taferelen uitbeelden die in het betreffende Bijbelgedeelte verhaald worden. De randen maken deze kaarten tot ware kunststukjes. Deze paradijskaart bevat ook nog eens een grote gravure met een voorstelling van het paradijs waarin Adam en Eva worden omringd met allerlei soorten dieren en vogels.

1625 - Mathes (Paradys)

Kenmerken:

  • Titel: TABULA GEOGRAPHICA, IN QUA PARADISUS, NEC NON REGIONES, UR=bes, oppida, et loca describuntur; quorum in Genesi mentio fit: Auct. D.R.M. Mathes. Geographische beschryvinge des Paradijs, oft Lusthofs Heden, metgaders der Landen, steden en[de] plaetsen, der welcker vermelt word int boeck der Scheppinge. Gedruckt tAmstelredam by Jans Evertsz. Cloppenborch, Met Privilegie voor 8. Jaeren. / Baptista Doetechomius sculpsit.
  • Links van de kaart een afbeelding van het paradijs, de Hof van Eden. Adam en Eva worden hier omringd door allerlei dieren met rechts onderaan een eenhoorn.
  • Het in Ezechiël genoemde land ‘Magog’ wordt ten oosten van Syrisch Antiochië aangeduid (Ezech. 38:2).
  • Verso links: Deze Caerte moet ghestelt vvorden voor het derde Capittel Genesis. Vande scheppinghe der Werelt …
  • Verso rechts: Verduytschinghe der woorden in dese Caerte… Cort verclaringhe…
  • Rondom de gehele kaart staan 15 afbeeldingen van verhalen uit Genesis. Om er enkele te vermelden (tegen de richting van de klok in):
    1) Adam en Eva eten van de verboden vrucht.
    3) De ‘sterfbedprofetie’ van Jakob te midden van zijn zonen.
    6) Jozef wordt door zijn broers als slaaf verkocht.
    9) Isaäc zegent zijn zoon Jakob in plaats van diens broer Esau.
    10) Abraham offert zijn zoon Isaäc.
    11) Engelen brengen Lot en zijn gezin in veiligheid bij de vernietiging van de steden Sodom en Gomorra.
    13) De bouw van de Toren van Babel.
    14) De ark van Noach en de Zondvloed.

1625 - Mathes (Heirtochten)

Kenmerken:

  • Titel: TABULA GEOGRAPHICA, IN QVA IISRAELITARUM, AB ÆGYPTO AD KE=nahanœam usque profectiones omnes, et stationes describuntur Auctore D.R.M. Mathes.
    Geographische beschryvinge der Heirtochten ende Rustplaetsen der kinderen Israels, treckende uijt Egypten int Land van beloften. Gedruckt tAmstelredam by Ian Evertsz. Cloppenborch, Met Privilegie voor 8. Jaeren.
  • Afmetingen afdruk: 49 x 29 cm (afmetingen kaart: 32,5 x 17 cm).
  • De route van de woestijnreis wordt aangegeven met nummers 1-41
  • Verso: Dese Caerte moet ghestelt worden voor het 33. Capittel Numeri. Corte verclaringhe…
  • Rondom de gehele kaart staan 15 afbeeldingen van verhalen uit Exodus, Numeri en Deuteronomium. Om er enkele te vermelden (tegen de richting van de klok in):
    1) De kindermoord / Mozes in een mandje drijvende op de Nijl  gevonden door de dochter van Farao.
    2) Mozes ontvangt een opdracht van God om Israël uit Egypte te leiden.
    4) Mozes staf wordt een slang ten overstaan van Farao en de Egyptische priesters.
    5) Het paschalam wordt gegeten / de engel doodt alle eerstgeborenen.
    6) Tocht door de Rode zee.
    8) Amalek strijdt tegen Israël / op de heuvel staat Mozes wiens armen ondersteund worden.
    9) Mozes werpt de 2 stenen tafelen stuk bij het zien van de Isaëlieten die het gouden kalf vereren.
    11) De gebeurtenissen rond de ‘koperen slang’.
    14) Twee verspieders met een draagstok waarmee een tros druiven gedragen wordt als bewijs van de vruchtbaarheid van het land Kanaän.

1625 - Mathes (LandsIsrael)

Kenmerken:

  • Titel: TABULA GEOGRAPHICA, in OMNES RE=giones, urbes, oppida, loca et fluvij Israeliæ describuntur; quorum mentio fit in Iosua, et alijs veteris Testamenti libris: de integre multis in locis emendata, ac regionum limitibus distincta.
    Geographische beschryvinge, waer in alle landschappe[n], steden, plaetsen en rivieren des lands Israel word beschreve[n]; waer van in Iosua, en[de] anderen boecken des Ouden testaments vermelt wordt: van nieus in velen plaetsen verbetert, en[de] met landpalen onderscheyden. Gedruckt tAmstelredam by Ian Evertsz. Cloppenborch, Met Privilegie voor 8. Jaeren. / Baptista Doetechomius sculpsit.
  • Afmetingen afdruk: 49,5 x 29 cm (afmetingen kaart: 32 x 17 cm).
  • Titel bovenaan de kaart.
  • Linksonder een kompasroos; het oosten boven.
  • Verso: Dese Caerte moet ghestelt worden voor het 13. Capittel des Boecx Josue. Corte verclaringhe …
  • Rondom de gehele kaart staan 15 afbeeldingen van verhalen uit Jozua, Rechters, 1 & 2 Samuël, 1 Koningen, Esther en Daniël. Om er enkele te vermelden (tegen de richting van de klok in):
    1) Israël neemt onder leiding van Jozua het land Kanaän in met de Ark des Verbonds voorop.
    3) Gods engel verschijnt aan rechter Gideon.
    5) Na de overwinning op Ammon komt Jefta’s dochter haar vader tegemoet.
    6) Simson verscheurt een leeuw en diens strijd tegen de Filistijnen.
    7) De profeet Samuël zalft Saul tot koning over Israël.
    8) David verslaat de Filistijnse reus Goliath.
    10) Sadrach, Mesach en Abednego worden gered uit de vuuroven.
    12) Koningin Esther op audiëntie bij koning Ahasveros en redt haar volk van een genocide.
    15) Davids zoon Absalom door Joab gedood.

1625 - Mathes (Ierusalem)

Kenmerken:

  • Titel: Waerachtige beschrijvinge vande wijdvermaerde Conincklicke Hooft Stadt Ierusalem; waerinne oogenschijnelick verthoont wordt de eijgentlicke gelegendheijdt vande oude stadt; burght Zions; berg Moria; met het heerlick huijs des Heeren daerop gebouwet; ende gevoegt de afbeeldinge vande Wooninge, ende Tempel Gods met te Arke des Verbonds, ende den Genadenstoel mette Cherubinen; met de goude Tafel der Thoonbrooden, gouden Luchter, Wieroockaltaer, Offeraltaer, copere Zee, ende coperen gestoelten, mette ketelen daer toe gehoorende. Auct . D.R.M. Mathes.
    Gedruckt tAmstelredam bij Ian Evertsz. Cloppenborch, Met Privilegie voor 8. Jaeren.
  • Afmetingen afdruk: 49 x 29 cm (afmetingen kaart: 32,5 x 17,2 cm).
  • Titel bovenaan de kaart.
  • De prent toont een vogelzicht van de stad Jeruzalem.
  • Verso: Beschryvinghe van IERUSALEM. IErusalem de heylighe Conincklycke ende voornaemste Stadt … (vaak in een andere spelling en met andere letters).
  • Rondom de gehele kaart staan 15 afbeeldingen van de gereedschappen en attributen die in de Tabernakel en later in de Tempel gebruikt werden. Om er enkele te vermelden (tegen de richting van de klok in):
    1) De Ark des Verbonds, waarop twee Cherubs die de Ark met hun vleugels bedekken.
    6) Het offeraltaar.
    8) Bedrijvigheid in de Tabernakel.
    13) De Koperen Zee

1625 - Mathes (Canaan)-I

Kenmerken:

  • Titel: TABULA GEOGRAPHICA IN QVA REGIONES CANANÆÆ, ET LOCORUM SITUS PRO=ut ea tempore Christi, et Apostolorum fuerunt de integro describuntur, ac suis Limitibus distinguntur / Auctore. D.R.M. Mathes.
    Geographische beschrijvinge des Lands van beloften, gelijck dat zelvige ten tijden Christi, en der Apostelen in zijne bijzonderen landschappen is afgedeelt geweest; van nieus geteeckent, en met landpaelen onderscheijden, door D.R.M. Mathes. Gedruckt tAmstelredam bij Ian Evertsz. Cloppenborch, Met Privilegie voor 8. Jaeren.
  • Afmetingen afdruk: 49 x 29 cm (afmetingen kaart: 32,5 x 17 cm).
  • Titel boven.
  • De kaart toont de landstreken waar Jezus zijn bediening doorbracht – Galilea en Judea.
  • Linksonder een kompasroos: Oosten boven.
  • Verso: Dese Caerte moet ghestelt vvorden voor het Euangelium Matthei. Corte verclaringhe over de Geographische beschrijvinghe des Landts van Beloften …
  • Rondom de gehele kaart staan 15 afbeeldingen uit de Evangeliën. Om er enkele te vermelden (tegen de richting van de klok in):
    2) De stamboom van David tot Jezus Christus.
    3) Oosterse astrologen bezoeken het kind Jezus.
    4) De kindermoord rond Bethlehem op bevel van Herodes.
    6) De verzoeking van Christus door de Duivel.
    7) De bruiloft van Kana / Jezus 1ste wonder en verandert water in wijn.
    11) Het Laatste Avondmaal.
    14) De kruisiging van Jezus.
    15) Jezus verschijnt aan zijn discipelen.

1625 - Mathes (PaulsTrav)

Kenmerken:

  • Titel: TABULA GEOGRAPHICA, IN QVA OMNES REGIONES, URBES, OPPIDA ET LOCA DE=scribuntur, quorum mentio fit in Actis et Epistolis Apostolorum, et Apocalypsi; de integro multis in locis emendata, ac regionum limitibus distincta. auct. D.R.M. Mathes.
    Geographische beschrijvinghe aller landen; steden en plaetsen van welcken vermelt wordt inde Handelinghen, ende Sendbrieven der Apostelen; van nieus in vele plaetsen verbetert, ende met landpaelen onderscheijden door .  D.R.M. Mathes. Gedruckt tAmstelredam bij Ian Evertsz. Cloppenborch, Met Privilegie voor 8. Jaeren.
  • Afmetingen afdruk: 49 x 29 cm (afmetingen kaart: 34,5 x 17 cm).
  • Titel boven.
  • De kaart toont de landstreken rond het Middellandse Zeegebied; het huidige Italië, Griekenland, Turkije, Syrië, Israël, het noorden van Egypte en de noordelijke kustlijn van Afrika.
  • Rechtsonder 2 schaalstokken van 4,1 cm in een cartouche.
  • In de Middellandse Zee een kompasroos: noorden boven.
  • Verso: Dese Caerte moet ghestelt vvorden voor de Handelingen de Apostelen. Tot den Leser. Hoe duyster alle Historien en[de] geschiedenissen vallen/ in sonderheydt de gene/ in welcken van verscheyden Landen/ Steden ende Plaetsen wort gehandelt/ ten zy de selve door Geographische beschrijvinge worden verlicht/ ende als levendich voor oogen geschildert/ is allen verstandigen genoechsaem bekent … (de spelling is niet steeds gelijk).
  • Rondom de gehele kaart staan 15 afbeeldingen van taferelen uit de Handelingen der Apostelen en de Openbaring van Johannes. Om er enkele te vermelden (tegen de richting van de klok in):
    1) Stichting van de Christelijke gemeente / uitstorting van heilige geest over 120 discipelen van Christus.
    2) Ongeveer 3.000 bekeerlingen gedoopt op basis van het getuigenis en toespraak van Petrus.
    6) Martelaarschap van Stefanus.
    8) Bekering van Saulus van Tarsus.
    10) Petrus ontvangt een visioen van onreine dieren en krijgt de opdracht te slachten en te eten.
    11) Paulus wordt in Lystra gestenigd en buiten de stad voor dood achtergelaten.
    14) Een zevenkoppig, wild beest wordt bereden door een hoer en de voltrekking van het oordeel erover.

Kaarten in Bijbels

Nieuwsbrief

Tetragrammaton

Pap Nash JHWH